Fascitis plantaris; hielspoor

Symptomen
De klassieke presentatie van fascitis plantaris is pijn aan de voetzool ter hoogte van de hiel. De pijn kan een kloppend, schroeiend of een scherp karakter hebben. De pijn treedt op aan het begin van de dag tijdens de eerste stappen of bij een intensieve en/of langdurige looptraining.
De pijn verminderd in de loop van de dag, maar komt weer terug wanneer de intensiteit of de duur van het hardlopen wordt vergroot. De pijn verergerd tevens door het lopen op de tenen, het lopen op blote voeten of bij traplopen. Ook kan er sprake zijn van uitstraling in de voet, enkel en/of onderbeen. Om de pijnlijke plek te ontlasten lopen de patiënten vaak over de buitenkant van de voet.

Anatomie
De fascia plantaris is een dikke peesplaat van bindweefsel; zie figuur 1. Deze peesplaat loopt van de hiel naar de tenen. Tijdens het lopen, maakt de hiel contact met de grond. Gelijk na dit contact wordt de fascia plantaris gerekt en vlakt de voetholte af. Dit geeft dat de voet zich kan aanpassen aan een onregelmatige ondergrond en schokken kan absorberen. Fascitis plantaris is een degeneratieve aandoening van deze peesplaat na overbelasting. Dit wil zeggen dat de pees in kwaliteit afneemt.

Predisponerende Factoren
Sporters met een hoge belasting voor de hiel hebben een verhoogt risico met name hardlopers en springsporters.
Het risico op een fascitis plantaris word verhoogd door een te snelle opbouw in trainingsfrequentie en/of trainingsintensiteit- en of wedstrijd. Verder kan hardlopen op een te harde ondergrond en/of een trauma, zoals hard neer komen met de platte voet, de pijnklachten veroorzaken.
Tevens is er een duidelijk verband tussen het ontstaan van een fasciitis plantaris met overgewicht en het verkeerde afwikkelen van de voet. Ook anatomische standsafwijkingen van het onderbeen, enkel of voet en/of een beenlengteverschil kunnen aanleiding geven tot een fasciitis geven. Ten slotte geeft schoeisel met onvoldoende schokdemping of voetondersteuning een verhoogd risco op fascitis plantaris.

Prevalentie
Fascitis plantaris is een vaak voorkomende, degeneratieve ziekte en komt bij ongeveer 10% van de mensen voor. De kans op de aandoening neem met de leeftijd toe. De gemiddelde leeftijd van de mensen met een fascitis plantaris ligt tussen de 40 en 60 jaar. Na deze leeftijd neemt de belasting in beroep en activiteiten dusdanig af dat ook de aandoening minder te zien is.
Deze klachten komen iets vakker voor bij vrouwen dan mannen. Bij ongeveer 50% van de oudere mensen is de aandoening aantoonbaar (het vergroeien van de hiel), maar hoeft niet altijd klachten te geven.

Diagnostiek
Door middel van een vragengesprek (anamnese) kan men al belangrijke informatie over de klacht verkrijgen; zie symptomen. De pijn is vaak heel duidelijk aanwijsbaar en op een punt aanwezig. Door aan de binnenkant van de voetzool druk te geven is de klacht te provoceren.
Aanvullende diagnostiek zoals een röntgenfoto kan bevestiging geven, maar is geen vereiste. Een MRI of een echo hebben nauwelijks toegevoegde waarde en worden alleen ter uitsluiting van een andere pathologie gebruikt.

Behandeling
Allereerst zal de behandeling bestaan uit het verminderen van het aantal risicofactoren (zie boven genoemd). Vervolgens kan de sportfysiotherapeut kiezen voor het rekken van de fascia plantaris en de achillespees en het verbeteren van kracht van de voetspieren. Tevens kunnen op maat gemaakte zooltjes verbetering geven.
IJsmassage kan als aanvullende therapie goed worden toegepast. Het ijs werkt pijn verlichtend, ontstekingsremmend, laat de zwelling afnemen en is makkelijk om zelfstandig uit te voeren.

Bronnen & Literatuur
• www.hardloopblessurevrij.nl
• Buchbinder R. Plantar fasciitis. New England Journal of Medicine. 350(21): 2159-2166+2225, 2004.
• Cole C, Seto C, Gazewood J. Plantar fasciitis: evidence-based review of diagnosis and therapy. Am Fam.Physician. 72(11):2237-42, 2005.
• Riddle DL, Pulisic M, Pidcoe P, Johnson RE. Risk factors for plantar fasciitis: a matched case-control study. J Bone Joint Surg Am. 85:872-7, 2003.
• Roxas M. Plantar fasciitis: diagnosis and therapeutic considerations. Altern.Med Rev. 10(2):83-93, 2005.